ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • Հասանելի է Ինտերակտիվ բյուջե համակարգի կատարելագործված տարբերակը
    «Բաց կառավարման գործընկերություն» նախաձեռնության շրջանակներում «Ինտերակտիվ բյուջե» համակարգի կատարելագործված տարբերակն արդեն հասանելի է բոլորին: «Ինտերակտիվ բյուջե» համակարգի լրամշակված տարբերակը տեղադրված է ՀՀ ֆինանսների նախարարության կայքում և մատչելի է հանրության համար:Համակարգի նոր տարբերակը հնարավորություն է ստեղծում տեղեկանալ ոչ միայն բյուջետային ծախսերի, այլ նաև եկամուտների և դեֆիցիտի մասին: Համակարգից օգտվողները կարող են ընտրել տվյալներն ըստ դրանց բյուջետային դասակարգումների և ներբեռնել (Excel տարբերակով) հետագա մշակման հա
  • Հայաստանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018» խորագրով ներդրումային համաժողովը
    Նոյեմբերի 14-16-ին Երևանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018» ներդրումային համաժողովը: Այս մասին  տեղեկացրին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնից: Համաժողովը տեղի կունենա ՀՀ կառավարության բարձր հովանու ներքո. կներկայացվեն երկրի էներգետիկ ոլորտի հեռանկարները, ինչպես նաև հնարավորություն կընձեռվի բացահայտելու միջազգային համագործակցության ներուժը: Այն կծառայի որպես հարթակ քննարկելու համար նոր հնարավորությունները, ինչպես նաև Հայաստանի էներգետիկ ոլոր
  • Գերմանիայում ջրածնային վառելիքով աշխատող գնացքն առաջին երթն է կատարել
    Ջրածնային վառելիքի էլեմենտով աշխատող աշխարհում առաջին գնացքը՝ Coradia iLint-ն, իր առաջին երթը կատարել է կիրակի՝ սեպտեմբերի 16-ին Ստորին Սաքսոնիայի Բրեմերֆյորդե քաղաքում:  Արդեն սեպտեմբերի 17-ին այն դուրս կգա ստանդարտ երթուղու եւ կկապի այդ քաղաքը Կուկսհաֆեն, Բրեմերհաֆեն եւ Բուքսթեհուդե քաղաքների հետ, հայտնում է News.am-ը։Գնացքի տանիքին ջրածնային վառելիքի ցիստեռն եւ վառելիքային էլեմենտ է տեղադրված։ Այն ջրածնի էներգիան էլեկտրական հոսանքի է վերածում՝ չվնասելով շրջակա միջավայրը։ Գնացքն կարող է զարգացնել մինչեւ 140 կմ/ժ արագություն։ Մեկ լիցքավորմամ
  • Սոցիոլոգները կազմել են աշխարհի ամենադժբախտ երկրների վարկանիշը
    Աշխարհում երջանկության ինդեքսը վերջին տասը տարվա ընթացքում ամենացածր մակարդակում է: Ամենադժբախտ մայրցամաքներից մեկը Աֆրիկան է, գրում է ՌԲԿ-ն:2017 թվականին աշխարհում երջանկության մակարդակը վերջին տասնամյակի ընթացքում ամենացածր մակարդակում է եղել: Սթրես եւ անհանգստության զգացող մարդկանց թիվը անընդհատ աճում է:Հետազոտողներն առավել դժբախտ երկիր են անվանել Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությանը, որտեղ ներքին դիմակայությունների եւ ոչնչացման արդյունքում տասնյակ հազարավոր մարդիկ թողել են իրենց տները:Երկրորդ տեղում  Իրաքն է` 59 տոկոս ցուցանիշո
  • Գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների վարկանիշում առաջատարը Նյու Յորքն է
    Ըստ Global Financial Centres Index համաթվի՝ գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների վարկանիշում Նյու Յորքն անցել է Լոնդոնից: Զեկույցը հրապարակվել է Z/Yen Group ֆինանսական քոնսալթինգային ընկերության կայքում, որը կես տարին մեկ հաշվարկում է ինդիկատորը: Լոնդոնը, որը 2018 թվականի մարտին GFCI 23-ի առաջին տեղում էր, մեկ դիրքով նահանջել է, հնգյակը եզրափակել են Հոնկոնգը, Սինգապուրը եւ Շանհայը: Զեկույցում նշվում է, որ «Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի կենտրոնները վարկանիշում բարձրացել են՝ պահպանելով վերջին տարիների միտումը», փոխանցում է ՏԱՍՍ-ը: Եվրոպական մայրաքաղաքների համաթ
  • Հայտնի է նոր գլոբալ ճգնաժամի պատճառը
    Հնարավոր է՝ Եվրոպան զարգացող շուկաների թուլացման պատճառով դառնա նոր գլոբալ ճգնաժամի էպիկենտրոնը՝ գրում է Bloomberg-ը՝ հղում անելով Bank of America Merrill Lynch-ին: Բանկի փորձագետ Թոմի Ռիքեթսը ասել է, որ եվրոպական ֆոնդային ցուցիչները վերջին տարիներին ցածր արդյունք են գրանցում, իսկ զարգացող երկրների արժույթը նվազել է դոլարային լիկվիդացիայի խստացման ֆոնին: Զարգացող շուկաների թուլացումը կարող է հարվածել Եվրոպային: Այդ բանից հետո շղթայական ռեակցիան կհասնի ԱՄՆ-ին: Ճգնաժամի մեկ այլ սցենար կապում են եվրոյի աճման հետ, քանի որ եվրոպացի ներդրողները իրենց շահո
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    Նվազագույն աշխատավարձի և ընտրովի մակրոցուցանիշների փոխառնչությանների վերլուծությունը (ՀՀ օրինակով)

    ԹԱԴԵՎՈՍ  ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
    ՀՊՏՀ միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ամբիոն

    ԱՐՄԱՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
    ՀՊՏՀ տնտեսական ինֆորմատիկայի և տեղեկատվական համակարգերի ամբիոն

    ՏԱԹԵՎԻԿ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
    ՀՊՏՀ միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ամբիոն

    Հոդվածում քննարկում են նվազագույն աշխատավարձի դերն ու նշանակությունը երկրում առողջ սոցիալ-տնտեսական միջավայր ձևավորելու համատեքստում: Գնահատվում է Հայաստանում վարձատրության հիմնական տվյալների և տնտեսական աճն ու զբաղվածությունը բնութագրող տվյալների միջև կոռելյացիոն կապը: Կատարվել է նկարագրողական վերլուծություն ըստ 22 երկրի, որի արդյունքում բացահայտվել է, որ նվազագույն աշխատավարձը դիտարկված երկրներում էապես զգայուն է միջին աշխատավարձի նկատմամբ: Իրականացվել է նաև նվազագույն աշխատավարձի ռեգրեսիոն մոդելի մշակում: 

    Հիմնաբառեր. նվազագույն աշխատավարձ, պետական կարգավորում, նվազագույն աշխատավարձի արդյունավետ չափ, նկարագրողական վերլուծություն, գործոնային վերլուծություն, ռեգրեսիոն մոդել

    Նվազագույն աշխատավարձը արժանապատիվ աշխատանքի ապահովման հիմնական գործիքներից է, միևնույն ժամանակ կարող է սոցիալական պաշտպանության քաղաքականության շրջանակներում դիտարկվել որպես աղքատության հաղթահարման արդյունավետ միջոց: ՀՀ անկախացումից ի վեր նվազագույն աշխատավարձի ինստիտուցիոնալ համակարգը փոփոխվել է և աստիճանաբար համապատասխանեցվել զարգացած երկրներում կիրառվող փորձին:
    ՀՀ-ում ներկայումս նվազագույն աշխատավարձը սահմանված է միայն ազգային մակարդակում, թեև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 179-րդ հոդվածը թույլ է տալիս տնտեսության առանձին ճյուղերի, բնակավայրերի, աշխատողների որոշակի խմբերի համար uահմանել ամսական նվազագույն
    աշխատավարձի (ժամավճարի) այլ չափ: Գծանկար 1-ից պարզ է դառնում, որ նվազագույն աշխատավարձի, ինչպես նաև միջին ամսական անվանական աշխատավարձի շարժընթացը 2006-2016 թթ. ունի ընդգծված աճի միտում:

























    2006-2016 թթ. ժամանակահատվածում աճել են աշխատավարձի ցուցանիշները, առանձնապես` տասնամյակի առաջին տարիներին` 2006-2011 թթ.:
    Աճի միտումը շարունակվել է նաև հաջորդ հինգ տարիներին, բայց նկատելիորեն ցածր տեմպերով` հատկապես անվանական աշխատավարձի ցուցանիշում: Արդյունքում` դիտարկվող տասնամյակի ընթացքում առավելագույն աճ արձանագրվել է նվազագույն աշխատավարձի ցուցանիշում` 14.4 տոկոսային կետի հավելաճով: Չնայած 2008 թ. ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի հետևանքով մակրոտնտեսական հիմնական ցուցանիշները դրսևորեցին նվազման միտում, այդուհանդերձ, միջին ամսական անվանական աշխատավարձը դիտարկվող ժամանակահատվածում աճել է:
    Էկոնոմետրիկ (տնտեսաչափական) վերլուծությունները վկայում են,    որ    ՀՀ    վարձատրության  մակրո-ցուցանիշները      հիմնականում կոռելացված են տնտեսական աճը և զբաղվածությունը բնութագրող ցուցանիշների հետ (աղյուսակ 1):


















    Շուկայական տնտեսությանն անցումից հետո ՀՀ-ում նվազագույն աշխատավարձի չափի սահմանումը և դրա բարձրացումը իրականացվում են` հիմնականում ելնելով ՀՀ պետական բյուջեի հնարավորություններից: ՀՀ Կառավարության 2013-2017թթ. ծրագրով    հաշվետու    ժամանակա-հատվածի համար նախատեսված է նվազագույն աշխատավարձի աստիճանական բարձրացում` 2017 թ. հասցնելով 2012 թ. սահմանված չափի կրկնապատիկին:
    Նվազագույն աշխատավարձի չափի փոփոխության մեջ ամբողջապես հաշվի չեն առնվում մի շարք կարևոր սոցիալ-տնտեսական գործոնների հետ հնարավոր փոխառնչությունները: Դրա պատճառով նվազագույն աշխատավարձը, որպես ՀՀ-ում աշխատավարձերի պետական կարգավորման հիմնական գործիք, սոցիալական և տնտեսական ոլորտներում չի կարող արդյունավետ և լիովին իրացնել իր խթանող, կանխարգելող և կարգավորող ներուժը:
    Նվազագույն աշխատավարձի չափման, գնահատման խնդիրները մեթոդավորված չեն. չկան հստակեցված և հրապարակային մոտեցումներ, չկա որոշակի մեթոդաբանություն, որը հնարավորություն կտա գնահատելու երկրում նվազագույն աշխատավարձի սահմանման արդյունավետ մակարդակ: Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության «Նվազագույն աշխատավարձի սահմանման մասին» կոնվենցիան պարտավորեցնում է նվազագույն աշխատավարձի սահմանման համակարգի ստեղծում այն երկրներում, որոնց աշխատանքի պայմանները նպատակահարմար են դարձնում այդպիսի համակարգի կիրառումը: Կարծում ենք` առկա և տեսականորեն հիմնավոր գնահատման մոտեցումները կարելի է դասակարգել հետևյալ կերպ.
    1. Համեմատական մոտեցում. չափը որոշվում է տարածաշրջանի երկրների, տնտեսական փոխադարձ ինտեգրվածությամբ երկրների, մակրոտնտեսական նմանություն ունեցող երկրների միջին աշխատավարձերի միջոցով:
    2. Գործոնային վերլուծություն (պարզ եղանակ). ըստ տարբեր երկրների առանձին ցուցանիշներից որոշակի ձևով միջինացված գնահատականի ստացում և կիրառում: Էկոնոմետրիկ վերլուծություն. մի քանի ցուցանիշների ներառմամբ ռեգրեսիոն մոդելի կառուցում և կիրառում:
    3. Բյուջեի սահմանափակումներով հաշվարկ. կիրառելի է այն երկրներում, որտեղ սոցիալապես թույլ պաշտպանված հասարակությունը մեծ կախում ունի բյուջեից, ինչը շուկայական տնտեսություններում հազվադեպ է լինում:
    4. Աղքատության հաղթահարման, կենսամակարդակի բարձրացման, աշխատավարձերի մեծ շեղումների (անհավասարությունների) զսպման նպատակային քաղաքականության նպատակաուղղված ինտերվեն-
    ցիա. նվազագույն աշխատավարձի բարձրացումը հիմնավորվում է նշված քաղաքականության իրագործմամբ, այլ ոչ թե պայմանավորված այլ երկրների իրավիճակով և այլ սահմանափակումներով: Եվ կատարվում է այն չափով, որը թույլ կտա իրականացնել քաղաքականության նպատակները:
    Նշված մոտեցումները կարելի է կիրառել նաև միասնաբար: Համաձայն թվային շարքերի միջոցով մեր կատարած որոշ ուսումնասիրությունների` նվազագույն աշխատավարձի չափը կարող է բացատրվել երկրի տնտեսական աճի, զբաղվածության ցուցանիշների և սոցիալական տնտեսական այլ գործոններով: Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի հետ նվազագույն աշխատավարձի համեմատության առավելությունն այն է, որ այս ցուցանիշն առկա է բոլոր երկրների համար: Սակայն մեծ, ոչ ֆորմալ տնտեսությամբ երկրների պարագայում պատկերը կարող է խեղաթյուրված լինել: Երկրների մեծ մասում այդ հարաբերությունը 0.3-0.6 սահմաններում է: Սակայն զարգացող երկրների մի խմբում (մասնավորապես` բնական ռեսուրսներ արտահանող) այդ հարաբերությունը 0.15-0.3-ի սահմաններում է: Զարգացող երկրների մեկ ուրիշ խմբում այդ ցուցանիշը մեկից մեծ է: Դրանք հիմնականում շատ ցածր եկամտի մակարդակ ունեցող երկրներն են: 
    Նվազագույն աշխատավարձը միջին աշխատավարձի հետ համեմատելու դեպքում Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ) հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այս հարաբերությունը խիստ տարբեր է ըստ երկրների, սակայն հիմնականում տատանվում է 0.4-ի սահմաններում:
    Նվազագույն աշխատավարձով կարելի է բացատրել նաև աշխատավարձերի անհավասարության խորացումը կամ կրճատումը. դա, մասնավորապես, հաստատվել է ԱՄՆ-ում և Նիդեռլանդներում կատարված հետազոտություններով: Զարգացող երկրներից, օրինակ, Բրազիլիայում, որտեղ աշխատողների 12.5%-ը ստանում է նվազագույն աշխատավարձ, նույնպես հաստատվել է նվազագույն աշխատավարձի ազդեցությունը աշխատավարձերի բաշխման խտացման վրա: Նվազագույն աշխատավարձն օգնում է նաև կրճատելու աշխատավարձի գենդերային տարբերությունները` բաշխման
    ստորին մակարդակում: Համաշխարհային միտումների ուսումնասիրությունը վկայում է, որ աշխատավարձերի միջև տարբերությունները վերջին տասնամյակում էապես մեծացել են հատկապես տնտեսական ճգնաժամ անցած և անցումային երկրներում (Արգենտինա, Կորեայի Հանրապետություն, Թաիլանդ, Բուլղարիա, Լեհաստան, Հունգարիա): Ընդ որում, զարգացող երկրների հիմնական մասում անհավասարությունն աճել է նվազագույն աշխատավարձերի համեմատաբար դանդաղ աճի հետևանքով, մինչդեռ որոշ զարգացած երկրներում (ԱՄՆ, Միացյալ Թագավորություն) անհավասարությունն ավելացել է առավելագույն աշխատավարձերի արագ աճի արդյունքում: Ընդհանուր առմամբ, ԱՄԿ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կոլեկտիվ համաձայնագրերի մեծ ծածկույթ ունեցող երկրները, որպես կանոն, ունեն աշխատավարձի ավելի քիչ անհավասարություններ: Այս անհավասարությունները սովորաբար բնութագրվում են Ջինիի գործակցով և դեցիլների հարաբերությամբ` վերին ու ստորին դեցիլների միջև (D9/D1) և մեդիանի ու ստորին (վերին) դեցիլի միջև (D5/D1, D9/D5):
















    Կատարվել է նկարագրողական վերլուծություն 22 երկրների ընդգրկմամբ: Միջին նվազագույն աշխատավարձը 2016 թ. տվյալներով կազմել է 718.8 եվրո, մեդիանը` 456.5 եվրո, վարիացիայի թափը` 1934 եվրո: Հատկանշական է, որ, ըստ երկրների, այս ցուցանիշն ունի էապես մեծ վարիացիա. միջին քառակուսային շեղումը կազմել է 534 եվրո: Մյուս կողմից` համադրելով ըստ երկրների միջին աշխատավարձի նկարագրողական ցուցանիշները, պարզ է դառնում, որ դրանց վարքագիծն էապես նման է նվազագույն աշխատավարձի շարքի վարքագծին: Այսինքն` կարելի է ենթադրել, որ նվազագույն աշխատավարձն ընտրված երկրներում էապես զգայուն է միջին աշխատավարձի նկատմամբ.


















    Հաշվարկվել է նաև ըստ երկրների նվազագույն աշխատավարձի չափը մեկ անձին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ում:
    Աղյուսակ 4-ից երևում է, որ միջին ցուցանիշը 4.06% է, առավելագույնը` 5.79%. թվաբանական միջինը կարելի է օգտագործել որպես կողմնորոշիչ: ՀՀ նույն ցուցանիշը կազմել է 3.24%, այսինքն` նման է ուսումնասիրված երկրների ցուցանիշներին:
















    Հաշվի առնելով մեկ անձին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ում նվազագույն աշխատավարձի մասնաբաժնի միջինն ըստ 26 երկրների` 4.06%, կարելի է հաշվարկել ՀՀ-ում նվազագույն աշխատավարձի նոր մեծությունը:
    Հաշվարկվել է նաև ըստ երկրների նվազագույն աշխատավարձի մասնաբաժինը միջին աշխատավարձի մեջ:


























    ՀՀ նույն ցուցանիշը կազմում է 42%: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այս ցուցանիշը հիմնականում պայմանավորված չէ տնտեսության զարգացման աստիճանով (օրինակ` Հունաստանում այս ցուցանիշը 62.6% է, Մալթայում` 72.1%), կարծում ենք` նպատակահարմար է առաջնորդվել ներկայացված զարգացող և զարգացած երկրների տվյալներով: Նշված 22 երկրների համար ցուցանիշի միջինը 46.6% է, ինչը, որոշ չափով, վկայում է այն մասին, որ ՀՀ-ում նվազագույն աշխատավարձը, հաշվի առնելով ներկայացված երկրների սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների հարաբերակցությունները, պետք է ունենա աճի միտում:
    Հիմք ընդունելով ձևավորված նվազագույն աշխատավարձի և միջին աշխատավարձի հարաբերության միջինն ըստ 26 երկրների` 46.6%, կարելի է հաշվարկել ՀՀ-ում նվազագույն աշխատավարձի նոր մեծություն:
    Նվազագույն աշխատավարձի էկոնոմետրիկ վերլուծության նպատակով, որպես կախյալ փոփոխական, ներառվել է բացարձակ Ymw մեծությունը` ըստ երկրների: Հաշվի առնելով նվազագույն աշխատավարձի նպատակի վերլուծությունը, ՀՀ իրավիճակային և միջազգային փորձի ուսումնասիրությունները` կանխորոշվել են այն հիմնական գործոնները, որոնք, բովանդակային առումով, կարող են բացատրել Ymw-ի հիմնավոր արժեքը: Անկախ փոփոխականներ ընտրելիս առաջին հերթին հաշվի ենք առել ԱՄԿ ցուցում-
    ները։
    Էկոնոմետրիկ վերլուծության նպատակով վերջնական գործոններ ընտրելու համար անհրաժեշտ է կատարել կոռելյացիոն վերլուծություն, որի արդյունքում հնարավոր գործոններից բարձր կոռելյացիոն գործակիցներով և վիճակագրական թեստերի համեմատաբար լավ ցուցանիշներով կառանձնացվեն ուսումնասիրված երկրներում նվազագույն աշխատավարձի վրա առավել մեծ ազդեցություն ունեցող վերջնական գործոններ: Ըստ մեր հաշվարկների` լավագույն գործոններ են մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն, միջին աշխատավարձը, գլոբալ ձեռնարկատիրական ինդեքսը: Մոդելավորման համար չընտրված գործոնները` գնաճ, սպառողական գների ինդեքս, սոցիալական ծախսեր, Ջինիի գործակից և այլն, ոչ միայն ունեն համեմատաբար ցածր կոռելյացիոն գործակիցներ, քանի որ, ի տարբերություն մյուս փոփոխական-
    ների, դրանց մեծ մասը դինամիկ բնույթի ցուցանիշներ են և առանձին կիրառելի չեն:
    Մյուս կողմից` չընտրված փոփոխականների մասով չի բացահայտվել բավարար էկոնոմետրիկ ճշտություն: Այս առումով, մասնավորապես գնաճը կարելի է գործադրել աշխատավարձի նկատմամբ ավտոմատ ինդեքսավորմամբ, ինչպես արվում է մի շարք երկրներում: Ինչ վերաբերում է սոցիալական ծախսերին, ապա այստեղ խնդիր է առաջանում ՀՀ համապատասխան թվի և ըստ երկրների առկա թվերի համադրելիության շուրջ. Եվրոպական միությունում այս ցուցանիշը ներառում է ՀՀ պարագայում անկիրառելի տարրեր:
    Կոռելյացիոն գործակիցներից ակնհայտ երևում է, որ ընտրված գործոններն էական ազդեցություն ունեն նվազագույն աշխատավարձի չափի վրա: Այս արդյունքը մենք օգտագործելու ենք նվազագույն աշխատավարձի ռեգրեսիոն մոդելի մշակման համար: 

























    Կառուցված ռեգրեսիոն մոդելի էկոնոմետրիկ հաշվետվություններից երևում է, որ բազմակի կոռելյացիայի գործակիցը բավականին բարձր է, և էկոնոմետրիկ թեստերի ցուցանիշներն ընդունելի են: Ստացված  ռեգրեսիոն մոդելի տեսքը հետևյալն է.









    Այսպիսով` նվազագույն աշխատավարձի հաշվարկման նպատակով կիրառված նոր մոտեցումը բնութագրում է տնտեսության հետ հիմնական առնչությունները: Մոդելը հնարավորություն է տալիս օգտագործելու երկրում նվազագույն աշխատավարձի շարունակական մշտադիտարկման և գնահատման կայուն գործիքակազմ` հաշվի առնելով նաև նվազագույն աշխատավարձի չափի կառավարման առանձնահատկությունները