ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • Արցախում առաջին արևային էլեկտրակայանը կկառուցվի օտարերկրյա ներդրումներով
    Առաջիկայում Շուշիի շրջանի Քարին տակ համայնքում բնակելի տները ջրատաքացման նպատակով կմեկնարկի արևային մարտկոցներով կահավորելու փորձնական ծրագիրը։«Արցախպրես»-ի թղթակցի հաղորդմամբ, այս մասին, հունվարի 17-ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ, խոսելով Արցախում վերականգնվող, մասնավորապես՝ արևային էներգետիկայի զարգացման մասին՝ ասել է ԱՀ պետական նախարար Արայիկ Հարությունյանը:«Բացի Շուշիի շրջանից, համանման ծրագիր է կյանքի կոչվելու նաև Ասկերանի շրջանում, որտեղ հանրային նշանակության շինություններն անցնելու են վերականգնվող էներգիայի սպառման
  • Made in China. ճի՞շտ է, որ չինական բոլոր ապրանքները ցածրորակ են
    Ինչո՞ւ է չինական ապրանքը Հայաստանում անորակ, իսկ ԱՄՆ-ում՝ որակյալ։ newmag-ը պատմում է չինական տնտեսության հաջողության պարզ ճշմարտությունները:Չինաստանն իսկապե՞ս արտադրում է ամեն ինչԱյս երկիրը գործարանների ու ֆաբրիկանների երկիր է, այստեղ արտադրում են ամեն ինչ, կամ՝ գրեթե ամեն ինչ: Թերևս միայն մի քանի զինատեսակներ կան, որոնք Պեկինը գնում է ուրիշ երկրներից: Տնտեսագետները վստահեցնում են՝ համաշխարհային շուկային յուրաքանչյուր 5-րդ ապրանքն արտադրված է Չինաստանում:Արտադրական ո՞ր ճյուղերում է Չինաստանն առաջինըՀամակարգիչների ու դրանց համար անհրաժեշ
  • Հայաստան կատարված դրամական փոխանցումների կառուցվածքը ինքնին «դիվերսիֆիկացվել է»
    Ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումների մասին վերջին հրապարակումը վերաբերում է անցյալ տարվա նոյեմբերին: Սկզբում, նշենք, որ խոսելով ԱՄՆ դոլարով փոխանցումների մասին, անհրաժեշտ է մեկ պայմանականություն ընդունել՝ ոչ բոլոր փոխանցումներն են կատարվում են այս արժույթով: Օրինակ՝ Ռուսաստանից փոխանցումների մի մասը կարող է լինել ռուբլով: Սակայն պաշտոնական տվյալները տրվում են միայն ԱՄՆ դոլարով:  Հայտնի է, որ Ռուսաստանում դոլարի բազմակի ամրապնդումն այս երկրից փողի ներհոսքի անկմանն է հանգեցրել: Անցյալ տարի ռուբլին ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ մի փոքր ամրա
  • Արցախում բենզինի և դիզելային վառելիքի գները թանկացել են
    Տարեսկզբից Արցախում թանկացել են բենզինն ու դիզելային վառելիքը: Այս մասին «Արցախպրես»-ի թղթակցի հետ զրույցում ասել է ԱՀ Հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի տնտեսական մրցակցության պաշտպանության բաժնի պետ Սերգեյ Գրիգորյանը՝ մանրամասնելով, որ մասնավորապես «Պրեմիում» տեսակի բենզինը 450 դրամից դարձել է 470 դրամ, «Ռեգուլար» տեսակինը՝ 430-450, իսկ դիզվառելիքի գինը 400 դրամից հասել է 460 դրամի:Ս. Գրիգորյանի հաղորդմամբ՝ նշված թանկացումները պայմանավորված են ՀՀ հարկային օրենսգրքի փոփոխությամբ:«Համաձայն Հ
  • Bitcoin-ի փոխարժեքը նվազել է
    Աշխարհի խոշորագույն թվային արժույթների (կրիպտոարժույթ) փոխարժեքները հունվարի 11-ի ժամը 10:00-ի դրությամբ.Վերջին 24 ժամում Bitcoin-ի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ նվազել է 5.54%-ով և կազմել 6566956.73 դրամ, ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ Bitcoin-ի փոխարժեքը նվազել է 5.51%-ով և կազմել 13547.1 դոլար, կապիտալիզացիան կազմում է 227,526,077,808 դոլար (-5.50%), ծավալը (24ժ)` 17,724,700,000 դոլար (+4.44%):Ethereum-ի փոխարժեքը նվազել է 12.48%-ով և կազմել 1194.22 դոլար, ETH/BTC փոխարժեքը՝ 0.0888404 (-6.94%), կապիտալիզացիան` 115,725,856,071 դոլար (-12.46%), ծավալը (24ժ)` 8,673,230,000 դոլար (-6.49%):Bitcoin Cash-ի փոխարժեքը նվազել է 3.47%-ով և կազմել 2465.5 դոլար, BCH/BTC փոխարժեքը
  • Նավթագազային դարաշրջանի ավարտը շատ մոտ է
    Հանածո վառելիքի դարաշրջանի ավարտը կանխորոշված է։ Միանգամայն հավանական է, որ այն կավարտվի ավելի արագ, քան կանխատեսվել էր ավելի վաղ։ Մաքուր (արևային և քամու) էներգիայի արժեքը տարեցտարի նվազում է, իսկ դրա արտադրությունը մի քանի անգամ ավելանում։ Նավթի պահանջակի աճը կդադարի 2020 թվականին, իսկ եթե Ստենֆորդի հետազոտող Թոնի Սեբան իրավացի է, ապա անցումը վերականգնվող աղբյուրների տեղի կունենա արդեն 2030 թվականին։ Այս մասին ասվում է Հռոմի ակումբի «Come On! Կապիտալիզմը, կրճատեսությունը, բնակչությունն ու մոլորակի կործանումը» հոբելյանական զեկույցում։Նավթի ու
  • Ստեղծվել է ճամպրուկ, որն անձամբ կհետևի տիրոջը
    Չինաստանում ստեղծվել է «խելացի» ճամպրուկ, որը շնիկի նման կհետևի տիրոջն ամենուր։ 50 քառակուսի սմ տարածք ընդգրկող Puppy 1 նոր մշակումը պատկանում է 90Fun ընկերությանը։Շնորհիվ իր առանձահատկության՝ ճամպրուկն անձամբ կհետևի տիրոջը՝ զերծ պահելով նրան ծանր բեռները քարշ տալու պարտականությունից։ Օգտատիրոջ ձեռքերն ազատ կմնան՝ կարևոր գործերի համար։Նորույթի արժեքի և շուկա թողարկման ժամկետի մասին չի հաղորդվում։ Այն, ըստ ամենայնի, աշխարհին կներկայացվի հաջորդ շաբաթ կայանալիք CES 2018 միջազգային ցուցահանդեսում։Նյութի աղբյուրը՝   http://www.1in.am
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    Տնտեսության զարգացման վրա մաքսային արժեքի ազդեցությունը

    ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսական հաշվառման ամբիոն 

    ՄԱՐԵ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսների ամբիոն

    Սույն հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել վերլուծելու տնտեսության զարգացման և բյուջետային մուտքերի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերը` ուսումնասիրելով ՀՀ և ՀՀ-ի հետ համադրելի այլ երկրների փորձը, ինչի արդյունքում առաջարկվել են կարգավորման միջոցներ, որոնք կխթանեն  տնտեսության զարգացումը:

    Հիմնաբառեր. մաքսային արժեք, տնտեսության զարգացում, ՀՆԱ, բյուջե, ձեռներեցություն

    Գլոբալացման և ազգային տնտեսության զարգացման արդի ժամանակաշրջանում մաքսասակագնային քաղաքականությունը պետք է լինի առավել օպտիմալ և նպատակաուղղված, նպաստի տնտեսության կայուն զարգացմանը` դառնալով տեղական արտադրանքի արտահանման հովանավոր ու պաշտպան:
    Միջազգային փորձը վկայում է, որ զարգացած երկրներում մաքսային համակարգերի գործառույթների կիրառման առաջնային ուղղությունը արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների սպասարկումն է, մինչդեռ ՀՀ-ում պետական եկամուտների հավաքագրումն է: Այս համատեքստում իր ուրույն դերակատարությունն ունի մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքը, որի ճիշտ որոշումն ուղղակիորեն իր արտացոլումն է գտնում երկրի տնտեսության զարգացման, միջազգային միասնացմանը մասնակցության մակարդակի, միջազգային վարկանիշի և երկրի տնտեսական անվտանգության աստիճանի բարձրացման վրա:
    Ապրանքաշրջանառության խթանման և բյուջեի եկամտային մասի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերակատարումը ցույց տալու նպատակով կատարենք որոշակի վերլուծություններ և համեմատականներ անցկացնենք այլ երկրների հետ:
    Դիտարկենք տնտեսության զարգացմամբ և բնառեսուրսային հնարավորություններով ՀՀ-ի հետ համադրելի մի շարք երկրների (ՌԴ, Բելառուս, Վրաստան, Սինգապուր, Մալայզիա) փորձը` ցույց տալու համար նաև մաքսային արժեքի հետ կապված բյուջեի ձևավորման, տնտեսական աճի, տնտեսական այլ ցուցանիշների փոփոխությունները 2010−2016 թթ.: ՌԴ-ն, Բելառուսը և ՀՀ-ն ԵԱՏՄ անդամներ են, Վրաստանը ՀՀ անմիջական հարևանն է, համադրելի է բնատարածքային և այլ գործոններով, Սինգապուրը և Մալայզիան նախկին զարգացող երկրներ են` տնտեսական բարձր աճ գրանցած:
    Համեմատենք երկրների տնտեսական աճը, բյուջեի կառուցվածքում հարկային և մաքսային եկամուտների բաժինը և հարաբերակցությունը, արտաքին տնտեսական գործունեությունը` արտահանման և ներմուծման փոփոխությունները ՀՆԱ-ի համեմատությամբ, դրանց հարաբերակցությունը: 











    Վերլուծելով ուսումնասիրվող երկրների արտաքին առևտրաշրջանառության և պետական բյուջե մուտքագրված հարկային եկամուտների ցուցանիշները` ստանում ենք հետևյալ պատկերը. 















    Մեր վերլուծության շրջանակներում դիտարկենք նաև մաքսային եկամուտների մասնաբաժնի փոփոխության շարժընթացը ուսումնասիրվող երկրներում` ըստ տարիների. 











    Ուսումնասիրվող երկրներում, ի թիվս տնտեսության զարգացման վրա ազդող մի շարք գործոնների` տնտեսաաշխարհագրական դիրք, քաղաքաաշխարհագրական գործոն, տրանսպորտային գործոն և այլն, շատ մեծ է նաև կառավարման, կոռուպցիայի, գործող հարկային և մաքսային քաղաքականության ազդեցությունը: Մասնավորապես` ձեռներեցությանը և տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնների շարքում ԵԱՏՄ երկրներում ամենամեծ բաժինն ունեն ֆինանսների սղությունը, կոռուպցիան, անարդյունավետ կառավարումը, հարկերի մակարդակը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունները: 












    Համեմատական վերլուծության ընթացքում հստակ երևում է երկրների տնտեսական զարգացման, տնտեսական աճի և հարկային ու մաքսային քաղաքականությունների, կառավարման արդյունավետության և հարկային բեռի միջև կապը: Առավել մեծ արդյունք և տնտեսական զարգացում գրանցած երկրներում վերոնշյալ խանգարող գործոնների ցուցանիշները փոքր կամ շատ փոքր են: Հիմնականում ԵԱՏՄ անդամ երկրներում, որտեղ ցածր են տնտեսական աճի ցուցանիշները, տնտեսության զարգացման մակարդակը, նշված գործոններն ունեն մեծ ազդեցություն տնտեսության վրա: Նույն երկրներում, մաքսային արժեքով պայմանավորված, մաքսային եկամուտները հարկային եկամուտների նկատմամբ ունեն հետևյալ բնույթը. ԵԱՏՄ երկրներում ֆիսկալային մեծ ուղղվածություն (միջինը` 30%), մինչդեռ Մալայզիայում և Սինգապուրում դա կազմում է 2-5%, որն արձանագրել է անշեղ նվազման միտում 2010−2015 թթ.:
    Ամբողջացնելով կատարված ուսումնասիրությունները և վերլուծությունները` կարող ենք փաստել, որ տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնները մեծապես կապված են ապրանքների մաքսային արժեքի հետ` հատկապես երբ ֆիսկալային նպատակներով կիրառում են ուղղիչ գործակից ներմուծման մաքսային արժեքը հաշվարկելիս (ՀՀ-ում): Սա պարարտ հող է ստեղծում կոռուպցիայի, կաշառակերության, ոչ արդյունավետ կառավարման համար, որն էլ ուղղակիորեն նպաստում է ստվերային տնտեսության զարգացմանը, չի ապահովում տնտեսության արդյունավետ աճ, կենսամակարդակի բարձրացում, բավարար ներդրումներ, հուսալի գործընկերություն:
    Մաքսային արժեքին վերաբերող խնդիրները վերլուծելիս հասկանալի չէ այն սկզբունքը, որով առանձին ծախսեր ներառվում են մաքսային արժեքում, իսկ որոշները` նվազեցվում: Մեր կարծիքով` դրանում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը` դառնալով դրա մաս: Մասնավորապես` 
    -  Բացահայտված առաջին խնդիրը կապված է մաքսային արժեքում ռոյալթիների և թույլտվությունների դիմաց մատակարարին ուղղակի կամ անուղղակի վճարված կամ վճարման ենթակա գումարների
    ներառման հետ: Այստեղ մեկնաբանված չէ, թե ինչպես պետք է կատարվի բաշխումն այն դեպքում, եթե թույլտվությունները վերաբերում են որոշակի ժամանակահատվածի, կամ առհասարակ բաշխում
    պետք է կատարվի, թե ոչ: Խնդիրն այն է, որ, մի կողմից` սխալ է ամբողջ թույլտվության արժեքը վերագրել մեկ խմբաքանակին կամ ներմուծմանը, մյուս կողմից` դժվար է գնահատել տվյալ ժամանակահատվածում հետագա ներմուծման ծավալը, անգամ եթե առկա է պայմանագիր: Կարծում ենք, որ տվյալ դեպքում ռոյալթիների և թույլտվությունների արժեքը պետք է ամբողջությամբ ներառել մաքսային արժեքում, պայմանով, որ հետագա ներմուծումների դեպքում դա կրկնակի չներառվի կամ ընկերության պարտավորությամբ (բանկային երաշխիք) բաշխվի թույլտվության ժամանակահատվածի վրա:
    -  Ուշագրավ է նաև շինարարական, մոնտաժային, հավաքման, տեխնիկական սպասարկման կամ օժանդակության աշխատանքների դիմաց կատարվող վճարների` մաքսային արժեքում ներառման հարցը:
    Տվյալ դեպքում ևս միջազգային ոլորտում առկա է փոքր-ինչ տարբերվող մոտեցում: Մասնավորապես` նախատեսված է դիտարկվող աշխատանքների համար վճարվող գումարների ներառման հնարավորություն, այն դեպքում, եթե դրանք առանձնացված չեն ապրանքի գնից` ի տարբերություն ՀՀ ընթացակարգերի, որոնցով, ինչպես նշվեց, ծախսերի ներառումը կախվածության մեջ է ոչ թե գնից, այլ
    ապրանքների համար վճարվելիք գումարներից: Այսինքն` արտերկրում նման դեպքերում ապրանքների համար վճարվելիք գումարներում վերը նշված ծախսերի առկայությունը դեռևս հիմք չէ մաքսային արժեքում դրա ներառման համար:
    - Հաջորդ խնդիրը վերաբերում է մաքսային արժեքում տարաների արժեքի ներառմանը: Այսպես` միջազգային փորձը փաստում է, որ տարայի արժեքը մաքսային արժեքում ներառվում է ոչ բոլոր դեպքերում:
    Մասնավորապես` եթե տարան ներմուծվող ապրանքների հետ դիտարկվում է որպես մեկ ապրանք, ապա դրա արժեքը ներառվում է մաքսային արժեքում: Այս կապակցությամբ, կարծում ենք, նպատակահարմար է կատարել համապատասխան փոփոխություններ, որոնց արդյունքում հնարավոր կլինի բազմակի օգտագործման տարաների արժեքը մասնակիորեն ներառել մաքսային արժեքում այն դեպքում, եթե դրանք ենթակա են վերաարտահանման: Այս պարագայում բազմակի օգտագործման տարայի արժեքն ապրանքների մաքսային արժեքում պետք է ներառվի տվյալ գործարքում դրա օգտագործման արժեքին համամասնորեն` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ բազմակի օգտագործման տարաներն այդ գործարքի շրջանակներում ամբողջությամբ չեն փոխանցում իրենց արժեքը մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների արժեքին: Այս ընթացակարգի կիրառմամբ ակնկալվում է մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքի նվազեցում, որն էլ կհանգեցնի մաքսային վճարների առանձին տեսակներից պետական բյուջե գանձվող գումարների ծավալների նվազեցմանը:
    Այսպիսով` մաքսային արժեքի որոշման և հաշվարկման ընթացակարգերն ունեն էական վերանայման կարիք: Ըստ էության, գործող ընթացակարգերը մի շարք դեպքերում հանգեցնում են մաքսային արժեքի ուռճացման, ինչն էլ իր հերթին կարող է բացասաբար անդրադառնալ բիզնես միջավայրի վրա: Առաջարկվող փոփոխությունների կիրարկումը թույլ կտա մի կողմից` նշված ընթացակարգերը համապատասխանեցնել միջազգային հիմնարար սկզբունքներին, իսկ մյուս կողմից` տնտեսավարող սուբյեկտներին հնարավորություն չի տա խուսափելու վճարումներից և կատարելու խարդախություններ: Այդկերպ նաև կդյուրացվի մաքսային ձևակերպումների գործընթացը:
    Անկախ այն հանգամանքից` այս կամ այն երկիրը ԱՀԿ անդամ է, թե ոչ, մաքսային արժեքի որոշման տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել առանձին երկրների տնտեսությունների մի շարք առանձնահատկություններ:
    Այս առումով, ՀՀ-ում առկա են մի շարք հիմնախնդիրներ, որոնք պետք է հաշվի առնվեն մաքսային արժեքի որոշման ժամանակ: Օրինակ` ՀՀ-ն ունի փակ սահմաններ երկու հարևան պետությունների հետ: Այս դեպքում բավական անբարենպաստ վիճակում են գտնվում արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողները, և, գործարարության տեսանկյունից, ներմուծվող ապրանքների տրանսպորտային կամ ապահովագրական ծախսերը` որպես մաքսային արժեքում ներառվող ծախսեր, բավականաչափ թանկացնում են ապրանքի ինքնարժեքը` մեծացնելով մաքսային արժեքը կամ հարկման բազան, այսինքն` այն հաշվարկային մեծությունը, որից կախված է մաքսային վճարների մեծությունը: Մեր կարծիքով` հաշվի առնելով նշվածը, ավելի նպատակահարմար է ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը, որի դեպքում տրանսպորտային և ապահովագրական ծախսերը չեն ներառվի մաքսային որպես լրացուցիչ ծախս, ինչի շնորհիվ ապրանքների գները շուկայում կլինեն անհամեմատ ավելի ցածր, որն էլ էապես կբարելավի արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողների վիճակը` նկատի ունենալով ՀՀ աշխարհագրական դիրքը, ներկա պայմանները և առկա ռիսկերը:
    Հենվելով միջազգային ճանաչում ունեցող և միջազգային միասնացմամբ պայմանավորված երկրների մեծ մասում գործող վերոշարադրյալ դրույթների և կանոնների վրա` առաջարկում ենք որոշակի բարեփոխումներ ՀՀ–ում ևս, մասնավորապես` մաքսային արժեքն ընդունել ոչ թե որպես ֆիսկալ միջոց,
    այլ, ԱՀԿ կանոնների համաձայն, որպես միջազգային առևտրի զարգացմանը նպաստող գործոն, մաքսային արժեքի հաշվարկումը կատարել հիմնականում առաջին` գործարքի գնի մեթոդով (եզակի բացառություններով), աստիճանաբար ԱԱՀ-ն հանել մաքսային եկամուտների մասնաբաժնից` հասնելով
    նրան, որ ԱԱՀ-ն գանձվի զուտ հարկային մարմինների կողմից` շուկայական գներից, ինչպես նաև խստացնել պատասխանատվությունը մաքսային ծառայողի կողմից ոչ հավաստի մաքսային արժեքի հաշվման և պաշտոնական դիրքի չարաշահումների հետ կապված:
    Ամբողջացնելով մեր կատարած ուսումնասիրությունների և վերլուծությունների արդյունքները` կարող ենք կատարել հետևյալ եզրահանգումները`
    1. Մաքսային արժեքից կախված` փոխվում են բնակչության բարեկեցության, ձեռնարկատիրական գործունեության, օտարերկրյա ներդրումների, արտաքին տնտեսական գործունեության ցուցանիշները, որոնք էլ որպես հիմք են ծառայում տնտեսության հետագա զարգացման համար:
    2. Մաքսային արժեքում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը և դառնան մաքսային արժեքի մաս:
    3. ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը:
    4. Աստիճանաբար դադարեցնել ՀՀ մաքսային սահմանին ԱԱՀ գանձումը ներմուծվող ապրանքներից:
    5. ՀՀ-ում դեռևս զգալի է վարչարարական միջամտությունը մաքսային արժեքի հայտարարագրման ժամանակ: