ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • Հասանելի է Ինտերակտիվ բյուջե համակարգի կատարելագործված տարբերակը
    «Բաց կառավարման գործընկերություն» նախաձեռնության շրջանակներում «Ինտերակտիվ բյուջե» համակարգի կատարելագործված տարբերակն արդեն հասանելի է բոլորին: «Ինտերակտիվ բյուջե» համակարգի լրամշակված տարբերակը տեղադրված է ՀՀ ֆինանսների նախարարության կայքում և մատչելի է հանրության համար:Համակարգի նոր տարբերակը հնարավորություն է ստեղծում տեղեկանալ ոչ միայն բյուջետային ծախսերի, այլ նաև եկամուտների և դեֆիցիտի մասին: Համակարգից օգտվողները կարող են ընտրել տվյալներն ըստ դրանց բյուջետային դասակարգումների և ներբեռնել (Excel տարբերակով) հետագա մշակման հա
  • Հայաստանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018» խորագրով ներդրումային համաժողովը
    Նոյեմբերի 14-16-ին Երևանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018» ներդրումային համաժողովը: Այս մասին  տեղեկացրին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնից: Համաժողովը տեղի կունենա ՀՀ կառավարության բարձր հովանու ներքո. կներկայացվեն երկրի էներգետիկ ոլորտի հեռանկարները, ինչպես նաև հնարավորություն կընձեռվի բացահայտելու միջազգային համագործակցության ներուժը: Այն կծառայի որպես հարթակ քննարկելու համար նոր հնարավորությունները, ինչպես նաև Հայաստանի էներգետիկ ոլոր
  • Գերմանիայում ջրածնային վառելիքով աշխատող գնացքն առաջին երթն է կատարել
    Ջրածնային վառելիքի էլեմենտով աշխատող աշխարհում առաջին գնացքը՝ Coradia iLint-ն, իր առաջին երթը կատարել է կիրակի՝ սեպտեմբերի 16-ին Ստորին Սաքսոնիայի Բրեմերֆյորդե քաղաքում:  Արդեն սեպտեմբերի 17-ին այն դուրս կգա ստանդարտ երթուղու եւ կկապի այդ քաղաքը Կուկսհաֆեն, Բրեմերհաֆեն եւ Բուքսթեհուդե քաղաքների հետ, հայտնում է News.am-ը։Գնացքի տանիքին ջրածնային վառելիքի ցիստեռն եւ վառելիքային էլեմենտ է տեղադրված։ Այն ջրածնի էներգիան էլեկտրական հոսանքի է վերածում՝ չվնասելով շրջակա միջավայրը։ Գնացքն կարող է զարգացնել մինչեւ 140 կմ/ժ արագություն։ Մեկ լիցքավորմամ
  • Սոցիոլոգները կազմել են աշխարհի ամենադժբախտ երկրների վարկանիշը
    Աշխարհում երջանկության ինդեքսը վերջին տասը տարվա ընթացքում ամենացածր մակարդակում է: Ամենադժբախտ մայրցամաքներից մեկը Աֆրիկան է, գրում է ՌԲԿ-ն:2017 թվականին աշխարհում երջանկության մակարդակը վերջին տասնամյակի ընթացքում ամենացածր մակարդակում է եղել: Սթրես եւ անհանգստության զգացող մարդկանց թիվը անընդհատ աճում է:Հետազոտողներն առավել դժբախտ երկիր են անվանել Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությանը, որտեղ ներքին դիմակայությունների եւ ոչնչացման արդյունքում տասնյակ հազարավոր մարդիկ թողել են իրենց տները:Երկրորդ տեղում  Իրաքն է` 59 տոկոս ցուցանիշո
  • Գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների վարկանիշում առաջատարը Նյու Յորքն է
    Ըստ Global Financial Centres Index համաթվի՝ գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների վարկանիշում Նյու Յորքն անցել է Լոնդոնից: Զեկույցը հրապարակվել է Z/Yen Group ֆինանսական քոնսալթինգային ընկերության կայքում, որը կես տարին մեկ հաշվարկում է ինդիկատորը: Լոնդոնը, որը 2018 թվականի մարտին GFCI 23-ի առաջին տեղում էր, մեկ դիրքով նահանջել է, հնգյակը եզրափակել են Հոնկոնգը, Սինգապուրը եւ Շանհայը: Զեկույցում նշվում է, որ «Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի կենտրոնները վարկանիշում բարձրացել են՝ պահպանելով վերջին տարիների միտումը», փոխանցում է ՏԱՍՍ-ը: Եվրոպական մայրաքաղաքների համաթ
  • Հայտնի է նոր գլոբալ ճգնաժամի պատճառը
    Հնարավոր է՝ Եվրոպան զարգացող շուկաների թուլացման պատճառով դառնա նոր գլոբալ ճգնաժամի էպիկենտրոնը՝ գրում է Bloomberg-ը՝ հղում անելով Bank of America Merrill Lynch-ին: Բանկի փորձագետ Թոմի Ռիքեթսը ասել է, որ եվրոպական ֆոնդային ցուցիչները վերջին տարիներին ցածր արդյունք են գրանցում, իսկ զարգացող երկրների արժույթը նվազել է դոլարային լիկվիդացիայի խստացման ֆոնին: Զարգացող շուկաների թուլացումը կարող է հարվածել Եվրոպային: Այդ բանից հետո շղթայական ռեակցիան կհասնի ԱՄՆ-ին: Ճգնաժամի մեկ այլ սցենար կապում են եվրոյի աճման հետ, քանի որ եվրոպացի ներդրողները իրենց շահո
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    Տնտեսության զարգացման վրա մաքսային արժեքի ազդեցությունը

    ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսական հաշվառման ամբիոն 

    ՄԱՐԵ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսների ամբիոն

    Սույն հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել վերլուծելու տնտեսության զարգացման և բյուջետային մուտքերի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերը` ուսումնասիրելով ՀՀ և ՀՀ-ի հետ համադրելի այլ երկրների փորձը, ինչի արդյունքում առաջարկվել են կարգավորման միջոցներ, որոնք կխթանեն  տնտեսության զարգացումը:

    Հիմնաբառեր. մաքսային արժեք, տնտեսության զարգացում, ՀՆԱ, բյուջե, ձեռներեցություն

    Գլոբալացման և ազգային տնտեսության զարգացման արդի ժամանակաշրջանում մաքսասակագնային քաղաքականությունը պետք է լինի առավել օպտիմալ և նպատակաուղղված, նպաստի տնտեսության կայուն զարգացմանը` դառնալով տեղական արտադրանքի արտահանման հովանավոր ու պաշտպան:
    Միջազգային փորձը վկայում է, որ զարգացած երկրներում մաքսային համակարգերի գործառույթների կիրառման առաջնային ուղղությունը արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների սպասարկումն է, մինչդեռ ՀՀ-ում պետական եկամուտների հավաքագրումն է: Այս համատեքստում իր ուրույն դերակատարությունն ունի մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքը, որի ճիշտ որոշումն ուղղակիորեն իր արտացոլումն է գտնում երկրի տնտեսության զարգացման, միջազգային միասնացմանը մասնակցության մակարդակի, միջազգային վարկանիշի և երկրի տնտեսական անվտանգության աստիճանի բարձրացման վրա:
    Ապրանքաշրջանառության խթանման և բյուջեի եկամտային մասի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերակատարումը ցույց տալու նպատակով կատարենք որոշակի վերլուծություններ և համեմատականներ անցկացնենք այլ երկրների հետ:
    Դիտարկենք տնտեսության զարգացմամբ և բնառեսուրսային հնարավորություններով ՀՀ-ի հետ համադրելի մի շարք երկրների (ՌԴ, Բելառուս, Վրաստան, Սինգապուր, Մալայզիա) փորձը` ցույց տալու համար նաև մաքսային արժեքի հետ կապված բյուջեի ձևավորման, տնտեսական աճի, տնտեսական այլ ցուցանիշների փոփոխությունները 2010−2016 թթ.: ՌԴ-ն, Բելառուսը և ՀՀ-ն ԵԱՏՄ անդամներ են, Վրաստանը ՀՀ անմիջական հարևանն է, համադրելի է բնատարածքային և այլ գործոններով, Սինգապուրը և Մալայզիան նախկին զարգացող երկրներ են` տնտեսական բարձր աճ գրանցած:
    Համեմատենք երկրների տնտեսական աճը, բյուջեի կառուցվածքում հարկային և մաքսային եկամուտների բաժինը և հարաբերակցությունը, արտաքին տնտեսական գործունեությունը` արտահանման և ներմուծման փոփոխությունները ՀՆԱ-ի համեմատությամբ, դրանց հարաբերակցությունը: 











    Վերլուծելով ուսումնասիրվող երկրների արտաքին առևտրաշրջանառության և պետական բյուջե մուտքագրված հարկային եկամուտների ցուցանիշները` ստանում ենք հետևյալ պատկերը. 















    Մեր վերլուծության շրջանակներում դիտարկենք նաև մաքսային եկամուտների մասնաբաժնի փոփոխության շարժընթացը ուսումնասիրվող երկրներում` ըստ տարիների. 











    Ուսումնասիրվող երկրներում, ի թիվս տնտեսության զարգացման վրա ազդող մի շարք գործոնների` տնտեսաաշխարհագրական դիրք, քաղաքաաշխարհագրական գործոն, տրանսպորտային գործոն և այլն, շատ մեծ է նաև կառավարման, կոռուպցիայի, գործող հարկային և մաքսային քաղաքականության ազդեցությունը: Մասնավորապես` ձեռներեցությանը և տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնների շարքում ԵԱՏՄ երկրներում ամենամեծ բաժինն ունեն ֆինանսների սղությունը, կոռուպցիան, անարդյունավետ կառավարումը, հարկերի մակարդակը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունները: 












    Համեմատական վերլուծության ընթացքում հստակ երևում է երկրների տնտեսական զարգացման, տնտեսական աճի և հարկային ու մաքսային քաղաքականությունների, կառավարման արդյունավետության և հարկային բեռի միջև կապը: Առավել մեծ արդյունք և տնտեսական զարգացում գրանցած երկրներում վերոնշյալ խանգարող գործոնների ցուցանիշները փոքր կամ շատ փոքր են: Հիմնականում ԵԱՏՄ անդամ երկրներում, որտեղ ցածր են տնտեսական աճի ցուցանիշները, տնտեսության զարգացման մակարդակը, նշված գործոններն ունեն մեծ ազդեցություն տնտեսության վրա: Նույն երկրներում, մաքսային արժեքով պայմանավորված, մաքսային եկամուտները հարկային եկամուտների նկատմամբ ունեն հետևյալ բնույթը. ԵԱՏՄ երկրներում ֆիսկալային մեծ ուղղվածություն (միջինը` 30%), մինչդեռ Մալայզիայում և Սինգապուրում դա կազմում է 2-5%, որն արձանագրել է անշեղ նվազման միտում 2010−2015 թթ.:
    Ամբողջացնելով կատարված ուսումնասիրությունները և վերլուծությունները` կարող ենք փաստել, որ տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնները մեծապես կապված են ապրանքների մաքսային արժեքի հետ` հատկապես երբ ֆիսկալային նպատակներով կիրառում են ուղղիչ գործակից ներմուծման մաքսային արժեքը հաշվարկելիս (ՀՀ-ում): Սա պարարտ հող է ստեղծում կոռուպցիայի, կաշառակերության, ոչ արդյունավետ կառավարման համար, որն էլ ուղղակիորեն նպաստում է ստվերային տնտեսության զարգացմանը, չի ապահովում տնտեսության արդյունավետ աճ, կենսամակարդակի բարձրացում, բավարար ներդրումներ, հուսալի գործընկերություն:
    Մաքսային արժեքին վերաբերող խնդիրները վերլուծելիս հասկանալի չէ այն սկզբունքը, որով առանձին ծախսեր ներառվում են մաքսային արժեքում, իսկ որոշները` նվազեցվում: Մեր կարծիքով` դրանում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը` դառնալով դրա մաս: Մասնավորապես` 
    -  Բացահայտված առաջին խնդիրը կապված է մաքսային արժեքում ռոյալթիների և թույլտվությունների դիմաց մատակարարին ուղղակի կամ անուղղակի վճարված կամ վճարման ենթակա գումարների
    ներառման հետ: Այստեղ մեկնաբանված չէ, թե ինչպես պետք է կատարվի բաշխումն այն դեպքում, եթե թույլտվությունները վերաբերում են որոշակի ժամանակահատվածի, կամ առհասարակ բաշխում
    պետք է կատարվի, թե ոչ: Խնդիրն այն է, որ, մի կողմից` սխալ է ամբողջ թույլտվության արժեքը վերագրել մեկ խմբաքանակին կամ ներմուծմանը, մյուս կողմից` դժվար է գնահատել տվյալ ժամանակահատվածում հետագա ներմուծման ծավալը, անգամ եթե առկա է պայմանագիր: Կարծում ենք, որ տվյալ դեպքում ռոյալթիների և թույլտվությունների արժեքը պետք է ամբողջությամբ ներառել մաքսային արժեքում, պայմանով, որ հետագա ներմուծումների դեպքում դա կրկնակի չներառվի կամ ընկերության պարտավորությամբ (բանկային երաշխիք) բաշխվի թույլտվության ժամանակահատվածի վրա:
    -  Ուշագրավ է նաև շինարարական, մոնտաժային, հավաքման, տեխնիկական սպասարկման կամ օժանդակության աշխատանքների դիմաց կատարվող վճարների` մաքսային արժեքում ներառման հարցը:
    Տվյալ դեպքում ևս միջազգային ոլորտում առկա է փոքր-ինչ տարբերվող մոտեցում: Մասնավորապես` նախատեսված է դիտարկվող աշխատանքների համար վճարվող գումարների ներառման հնարավորություն, այն դեպքում, եթե դրանք առանձնացված չեն ապրանքի գնից` ի տարբերություն ՀՀ ընթացակարգերի, որոնցով, ինչպես նշվեց, ծախսերի ներառումը կախվածության մեջ է ոչ թե գնից, այլ
    ապրանքների համար վճարվելիք գումարներից: Այսինքն` արտերկրում նման դեպքերում ապրանքների համար վճարվելիք գումարներում վերը նշված ծախսերի առկայությունը դեռևս հիմք չէ մաքսային արժեքում դրա ներառման համար:
    - Հաջորդ խնդիրը վերաբերում է մաքսային արժեքում տարաների արժեքի ներառմանը: Այսպես` միջազգային փորձը փաստում է, որ տարայի արժեքը մաքսային արժեքում ներառվում է ոչ բոլոր դեպքերում:
    Մասնավորապես` եթե տարան ներմուծվող ապրանքների հետ դիտարկվում է որպես մեկ ապրանք, ապա դրա արժեքը ներառվում է մաքսային արժեքում: Այս կապակցությամբ, կարծում ենք, նպատակահարմար է կատարել համապատասխան փոփոխություններ, որոնց արդյունքում հնարավոր կլինի բազմակի օգտագործման տարաների արժեքը մասնակիորեն ներառել մաքսային արժեքում այն դեպքում, եթե դրանք ենթակա են վերաարտահանման: Այս պարագայում բազմակի օգտագործման տարայի արժեքն ապրանքների մաքսային արժեքում պետք է ներառվի տվյալ գործարքում դրա օգտագործման արժեքին համամասնորեն` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ բազմակի օգտագործման տարաներն այդ գործարքի շրջանակներում ամբողջությամբ չեն փոխանցում իրենց արժեքը մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների արժեքին: Այս ընթացակարգի կիրառմամբ ակնկալվում է մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքի նվազեցում, որն էլ կհանգեցնի մաքսային վճարների առանձին տեսակներից պետական բյուջե գանձվող գումարների ծավալների նվազեցմանը:
    Այսպիսով` մաքսային արժեքի որոշման և հաշվարկման ընթացակարգերն ունեն էական վերանայման կարիք: Ըստ էության, գործող ընթացակարգերը մի շարք դեպքերում հանգեցնում են մաքսային արժեքի ուռճացման, ինչն էլ իր հերթին կարող է բացասաբար անդրադառնալ բիզնես միջավայրի վրա: Առաջարկվող փոփոխությունների կիրարկումը թույլ կտա մի կողմից` նշված ընթացակարգերը համապատասխանեցնել միջազգային հիմնարար սկզբունքներին, իսկ մյուս կողմից` տնտեսավարող սուբյեկտներին հնարավորություն չի տա խուսափելու վճարումներից և կատարելու խարդախություններ: Այդկերպ նաև կդյուրացվի մաքսային ձևակերպումների գործընթացը:
    Անկախ այն հանգամանքից` այս կամ այն երկիրը ԱՀԿ անդամ է, թե ոչ, մաքսային արժեքի որոշման տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել առանձին երկրների տնտեսությունների մի շարք առանձնահատկություններ:
    Այս առումով, ՀՀ-ում առկա են մի շարք հիմնախնդիրներ, որոնք պետք է հաշվի առնվեն մաքսային արժեքի որոշման ժամանակ: Օրինակ` ՀՀ-ն ունի փակ սահմաններ երկու հարևան պետությունների հետ: Այս դեպքում բավական անբարենպաստ վիճակում են գտնվում արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողները, և, գործարարության տեսանկյունից, ներմուծվող ապրանքների տրանսպորտային կամ ապահովագրական ծախսերը` որպես մաքսային արժեքում ներառվող ծախսեր, բավականաչափ թանկացնում են ապրանքի ինքնարժեքը` մեծացնելով մաքսային արժեքը կամ հարկման բազան, այսինքն` այն հաշվարկային մեծությունը, որից կախված է մաքսային վճարների մեծությունը: Մեր կարծիքով` հաշվի առնելով նշվածը, ավելի նպատակահարմար է ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը, որի դեպքում տրանսպորտային և ապահովագրական ծախսերը չեն ներառվի մաքսային որպես լրացուցիչ ծախս, ինչի շնորհիվ ապրանքների գները շուկայում կլինեն անհամեմատ ավելի ցածր, որն էլ էապես կբարելավի արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողների վիճակը` նկատի ունենալով ՀՀ աշխարհագրական դիրքը, ներկա պայմանները և առկա ռիսկերը:
    Հենվելով միջազգային ճանաչում ունեցող և միջազգային միասնացմամբ պայմանավորված երկրների մեծ մասում գործող վերոշարադրյալ դրույթների և կանոնների վրա` առաջարկում ենք որոշակի բարեփոխումներ ՀՀ–ում ևս, մասնավորապես` մաքսային արժեքն ընդունել ոչ թե որպես ֆիսկալ միջոց,
    այլ, ԱՀԿ կանոնների համաձայն, որպես միջազգային առևտրի զարգացմանը նպաստող գործոն, մաքսային արժեքի հաշվարկումը կատարել հիմնականում առաջին` գործարքի գնի մեթոդով (եզակի բացառություններով), աստիճանաբար ԱԱՀ-ն հանել մաքսային եկամուտների մասնաբաժնից` հասնելով
    նրան, որ ԱԱՀ-ն գանձվի զուտ հարկային մարմինների կողմից` շուկայական գներից, ինչպես նաև խստացնել պատասխանատվությունը մաքսային ծառայողի կողմից ոչ հավաստի մաքսային արժեքի հաշվման և պաշտոնական դիրքի չարաշահումների հետ կապված:
    Ամբողջացնելով մեր կատարած ուսումնասիրությունների և վերլուծությունների արդյունքները` կարող ենք կատարել հետևյալ եզրահանգումները`
    1. Մաքսային արժեքից կախված` փոխվում են բնակչության բարեկեցության, ձեռնարկատիրական գործունեության, օտարերկրյա ներդրումների, արտաքին տնտեսական գործունեության ցուցանիշները, որոնք էլ որպես հիմք են ծառայում տնտեսության հետագա զարգացման համար:
    2. Մաքսային արժեքում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը և դառնան մաքսային արժեքի մաս:
    3. ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը:
    4. Աստիճանաբար դադարեցնել ՀՀ մաքսային սահմանին ԱԱՀ գանձումը ներմուծվող ապրանքներից:
    5. ՀՀ-ում դեռևս զգալի է վարչարարական միջամտությունը մաքսային արժեքի հայտարարագրման ժամանակ: