ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • Գիտնականները հայտնում են, որ Մարսի առաջին բնակիչները պետք է հրաժարվեն երեխաներ ունենալուց
    Մարսի գաղութացման ծրագրի շրջանակներում կարմիր մոլորակի առաջին բնակիչներն ստիպված կլինեն երկու նշանակալի զոհողություն անել՝ հրաժարվել սերնդի շարունակությունից և ինտիմ հարաբերություններից, եթե դա անհրաժեշտ չէ ողջ թիմի գոյատևման համար: Այս մասին հայտնում է РИА Новости-ն՝ վկայակոչելով գիտական ամսագիրը:«Իհարկե, ինքնավար գաղութների գոյությունը Մարսի վրա անհնար կլինի առանց սերնդի շարունակության հնարավորության: Մյուս կողմից՝ այդ գործն իրականացնելը կհանգեցնի մի շարք անլուծելի խնդիրների»,- հայտնում են Բրազիլիայի կենսագիտությունների ազգային
  • Դանիան և Շվեդիան նախատեսում են առաջին միջազգային մետրոն կառուցել
    Դանիական Կոպենհագենն ու շվեդական Մալմեն մետրոյի գծի շինարարություն են նախատեսում, որը միացնելու է երկու քաղաքները Էրեսուն նեղուցի միջով։ Այս մասին հաղորդում է The Local-ը։ Երկու քաղաքների քաղաքապետերը մամլո ասուլիսի ժամանակ հայտարարել են, որ մետրոն կարող է կառուցվել 2035 թվականին։ Տրանսպորտային գիծը աշխատատեղեր է ապահովելու, կրճատելու է երթևեկության ժամանակը և մեծացնելու է ներդրումային ներուժը։Նախնական տվյալներով, մետրոյի գնացքը մեկնելու է ամեն մեկ ու կես րոպեն մեկ, երկու քաղաքների միջև ուղևորության ժամանակը 23 րոպե է կազմելու, երկու անգամ
  • Աշխարհի ամենաբարձրադիր ռեստորանը կբացեն Հիմալայներում
    Չորս շեֆ խոհարարներից բաղկացած խումբը փորձում է համաշխարհային ռեկորդ սահմանել՝ բացելով ամենաբարձրադիր ռեստորանը։ Այն կտեղակայվի 3536 մետր բարձրության վրա, Հիմալայներում՝ Էվերեստի բազային ճամբարում։Խոհարարները Նեպալի Լուկլա քաղաքից 8-օրյա արշավի կմեկնեն, իսկ այժմ 10 անվախ կամավորներ են փնտրում (ապագա ռեստորանի այցելուներին), որոնք պատրաստ են իրենց միանալ։Արտասովոր ճամփորդությունը կավարտվի Էվերեստի բազային ճամբարում գինիներով և 7 տեսակի ուտեստից բաղկացած ընթրիքով։ Կազմակերպիչների խոսքով՝ լեռ մագլցելու ամենամեծ խնդիրը բարձրությունն է, ո
  • Գիտնականները ստեղծել են աշխարհում ամենաարագ ջրատաքացուցիչը
    Ֆիզիկոսների միջազգային խումբը կարողացել է տաքացնել ջուրը՝ հասցնելով մինչև 100 հազար աստիճանի՝ ընդամենը 0,000000000000075 վայրկյանում:Ջուրը տաքացնելու ավանդական միջոցի դեպքում մարդը ստիպում է նրա մոլեկուլներին տեղաշարժվել՝ շարժման արագության աճմանը զուգընթաց: Գիտնականները XFEL լազերից ջրատաքացուցիչ են ստեղծել, որն այլ սկզբունքով է գործում: Հեղուկը եռման վիճակի հասցնելու ամենաարագ միջոցն աշխարհում ռենտգենների հզոր փնջի միջոցով ատոմների միջև կապերը քանդելն է: Մասնիկները սկսում են շարժվել աննախադեպ արագությամբ՝ տաքացնելով ջուրը մինչև 100 հազար աստ
  • «Թուրքիայի սնանկացումը սկսվել է». հայտնի տնտեսագետ
    Հայտնի մակրոտնտեսագետ Ռասել Նեփյերը շվեցարական առաջատար «Neue Zürcher Zeitung» պարբերականին տված հարցազրույցի ընթացքում վատատեսական կանխատեսումներ է արել Թուրքիայի տնտեսության համար:Ըստ Նեփյերի կանխատեսումների՝ Թուրքիայում կրկնվելու է 1980-ականների իրավիճակը՝ առաջացնելով խորը ճգնաժամ:«Թուրքիայի սննկացումը սկսվել է»,- ասել է հայտնի տնտեսագետը՝ ավելացնելով, որ ամենաուշը ընտրություններից հետո (ս/թ հունիսի 24-խմբ.) թուրքական լիրայի արժեզրկումը ահագնացող չափերի կհասնի, ինչի հետևանքով Թուրքիան չի կարողանա վճարել 400 մլրդ դոլարի հասնող պարտքը: Տնտեսագ
  • Google-ն իր աշխատակիցներին պաշտոնապես թույլատրել է «զայրացած լինել»
    Google կորպորացիայի էթիկայի կոդեքսից հանվել է հայտնի Don’t be evil դրույթը, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «Մի եղիր զայրացած»: Այս կետը 18 տարի առաջ ավելացվել էր ընկերության ինժեներ Փոլ Բաքհայթի կողմից: 2018-ին «Մի եղիր զայրացած» կետը անհետացել էր ընկերության կայքում տեղադրված տեքստից:Այսպիսով, Google-ը պաշտոնապես թույլատրել է իր աշխատակիցներին «զայրացած լինել»:Աշխատակիցների վարքագծի նկատմամբ այս պահանջի անհետացումը ամենայն հավանականությամբ կապված է 2015 թվականին կորպորացիայի՝ Aplhabet կազմակերպության ենթակայության տակ անցնելու հետ: Այդ ժամանակ կարգախոսը
  • Ethereum կրիպտոարժույթը կարող է փլուզվել համակարգչային խաղերի պատճառով
    Երկու հայտնի խաղերը ծանրաբեռնել են Ethereum կրիպտոարժույթով գործարքների ցանցը, ինչի պատճառով օգտվողները չեն կարողանում գործարքներ իրականացնել վիրտուալ միջոցներով , փոխանցում է IZ.ru-ն: Cryptokitties եւ Ether Shrimp Farm ապակենտրոնացված հավելվածներն առաջին և երկրորդ տեղերն են զբաղեցրել համացանցում:Խաղերի գործարկումից մի քանի շաբաթ առաջ, որոնց էությունը վիրտուալ կատուններն եւ մանր ծովախեցգետիններն են, օգտագործողները դրանց համար ավելի քան 3 միլիոն դոլար էին ծախսել: Ընդ որում, Ethereum-ն այնքան էր ծանրաբեռնվել, որ կրիպտոարժույթով փոխանցումների 13 տոկոսի դեպքում 
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    Տնտեսության զարգացման վրա մաքսային արժեքի ազդեցությունը

    ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսական հաշվառման ամբիոն 

    ՄԱՐԵ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
    ՀՊՏՀ ֆինանսների ամբիոն

    Սույն հոդվածի շրջանակներում փորձ է արվել վերլուծելու տնտեսության զարգացման և բյուջետային մուտքերի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերը` ուսումնասիրելով ՀՀ և ՀՀ-ի հետ համադրելի այլ երկրների փորձը, ինչի արդյունքում առաջարկվել են կարգավորման միջոցներ, որոնք կխթանեն  տնտեսության զարգացումը:

    Հիմնաբառեր. մաքսային արժեք, տնտեսության զարգացում, ՀՆԱ, բյուջե, ձեռներեցություն

    Գլոբալացման և ազգային տնտեսության զարգացման արդի ժամանակաշրջանում մաքսասակագնային քաղաքականությունը պետք է լինի առավել օպտիմալ և նպատակաուղղված, նպաստի տնտեսության կայուն զարգացմանը` դառնալով տեղական արտադրանքի արտահանման հովանավոր ու պաշտպան:
    Միջազգային փորձը վկայում է, որ զարգացած երկրներում մաքսային համակարգերի գործառույթների կիրառման առաջնային ուղղությունը արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների սպասարկումն է, մինչդեռ ՀՀ-ում պետական եկամուտների հավաքագրումն է: Այս համատեքստում իր ուրույն դերակատարությունն ունի մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքը, որի ճիշտ որոշումն ուղղակիորեն իր արտացոլումն է գտնում երկրի տնտեսության զարգացման, միջազգային միասնացմանը մասնակցության մակարդակի, միջազգային վարկանիշի և երկրի տնտեսական անվտանգության աստիճանի բարձրացման վրա:
    Ապրանքաշրջանառության խթանման և բյուջեի եկամտային մասի ապահովման գործում մաքսային արժեքի դերակատարումը ցույց տալու նպատակով կատարենք որոշակի վերլուծություններ և համեմատականներ անցկացնենք այլ երկրների հետ:
    Դիտարկենք տնտեսության զարգացմամբ և բնառեսուրսային հնարավորություններով ՀՀ-ի հետ համադրելի մի շարք երկրների (ՌԴ, Բելառուս, Վրաստան, Սինգապուր, Մալայզիա) փորձը` ցույց տալու համար նաև մաքսային արժեքի հետ կապված բյուջեի ձևավորման, տնտեսական աճի, տնտեսական այլ ցուցանիշների փոփոխությունները 2010−2016 թթ.: ՌԴ-ն, Բելառուսը և ՀՀ-ն ԵԱՏՄ անդամներ են, Վրաստանը ՀՀ անմիջական հարևանն է, համադրելի է բնատարածքային և այլ գործոններով, Սինգապուրը և Մալայզիան նախկին զարգացող երկրներ են` տնտեսական բարձր աճ գրանցած:
    Համեմատենք երկրների տնտեսական աճը, բյուջեի կառուցվածքում հարկային և մաքսային եկամուտների բաժինը և հարաբերակցությունը, արտաքին տնտեսական գործունեությունը` արտահանման և ներմուծման փոփոխությունները ՀՆԱ-ի համեմատությամբ, դրանց հարաբերակցությունը: 











    Վերլուծելով ուսումնասիրվող երկրների արտաքին առևտրաշրջանառության և պետական բյուջե մուտքագրված հարկային եկամուտների ցուցանիշները` ստանում ենք հետևյալ պատկերը. 















    Մեր վերլուծության շրջանակներում դիտարկենք նաև մաքսային եկամուտների մասնաբաժնի փոփոխության շարժընթացը ուսումնասիրվող երկրներում` ըստ տարիների. 











    Ուսումնասիրվող երկրներում, ի թիվս տնտեսության զարգացման վրա ազդող մի շարք գործոնների` տնտեսաաշխարհագրական դիրք, քաղաքաաշխարհագրական գործոն, տրանսպորտային գործոն և այլն, շատ մեծ է նաև կառավարման, կոռուպցիայի, գործող հարկային և մաքսային քաղաքականության ազդեցությունը: Մասնավորապես` ձեռներեցությանը և տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնների շարքում ԵԱՏՄ երկրներում ամենամեծ բաժինն ունեն ֆինանսների սղությունը, կոռուպցիան, անարդյունավետ կառավարումը, հարկերի մակարդակը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունները: 












    Համեմատական վերլուծության ընթացքում հստակ երևում է երկրների տնտեսական զարգացման, տնտեսական աճի և հարկային ու մաքսային քաղաքականությունների, կառավարման արդյունավետության և հարկային բեռի միջև կապը: Առավել մեծ արդյունք և տնտեսական զարգացում գրանցած երկրներում վերոնշյալ խանգարող գործոնների ցուցանիշները փոքր կամ շատ փոքր են: Հիմնականում ԵԱՏՄ անդամ երկրներում, որտեղ ցածր են տնտեսական աճի ցուցանիշները, տնտեսության զարգացման մակարդակը, նշված գործոններն ունեն մեծ ազդեցություն տնտեսության վրա: Նույն երկրներում, մաքսային արժեքով պայմանավորված, մաքսային եկամուտները հարկային եկամուտների նկատմամբ ունեն հետևյալ բնույթը. ԵԱՏՄ երկրներում ֆիսկալային մեծ ուղղվածություն (միջինը` 30%), մինչդեռ Մալայզիայում և Սինգապուրում դա կազմում է 2-5%, որն արձանագրել է անշեղ նվազման միտում 2010−2015 թթ.:
    Ամբողջացնելով կատարված ուսումնասիրությունները և վերլուծությունները` կարող ենք փաստել, որ տնտեսության զարգացմանը խանգարող գործոնները մեծապես կապված են ապրանքների մաքսային արժեքի հետ` հատկապես երբ ֆիսկալային նպատակներով կիրառում են ուղղիչ գործակից ներմուծման մաքսային արժեքը հաշվարկելիս (ՀՀ-ում): Սա պարարտ հող է ստեղծում կոռուպցիայի, կաշառակերության, ոչ արդյունավետ կառավարման համար, որն էլ ուղղակիորեն նպաստում է ստվերային տնտեսության զարգացմանը, չի ապահովում տնտեսության արդյունավետ աճ, կենսամակարդակի բարձրացում, բավարար ներդրումներ, հուսալի գործընկերություն:
    Մաքսային արժեքին վերաբերող խնդիրները վերլուծելիս հասկանալի չէ այն սկզբունքը, որով առանձին ծախսեր ներառվում են մաքսային արժեքում, իսկ որոշները` նվազեցվում: Մեր կարծիքով` դրանում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը` դառնալով դրա մաս: Մասնավորապես` 
    -  Բացահայտված առաջին խնդիրը կապված է մաքսային արժեքում ռոյալթիների և թույլտվությունների դիմաց մատակարարին ուղղակի կամ անուղղակի վճարված կամ վճարման ենթակա գումարների
    ներառման հետ: Այստեղ մեկնաբանված չէ, թե ինչպես պետք է կատարվի բաշխումն այն դեպքում, եթե թույլտվությունները վերաբերում են որոշակի ժամանակահատվածի, կամ առհասարակ բաշխում
    պետք է կատարվի, թե ոչ: Խնդիրն այն է, որ, մի կողմից` սխալ է ամբողջ թույլտվության արժեքը վերագրել մեկ խմբաքանակին կամ ներմուծմանը, մյուս կողմից` դժվար է գնահատել տվյալ ժամանակահատվածում հետագա ներմուծման ծավալը, անգամ եթե առկա է պայմանագիր: Կարծում ենք, որ տվյալ դեպքում ռոյալթիների և թույլտվությունների արժեքը պետք է ամբողջությամբ ներառել մաքսային արժեքում, պայմանով, որ հետագա ներմուծումների դեպքում դա կրկնակի չներառվի կամ ընկերության պարտավորությամբ (բանկային երաշխիք) բաշխվի թույլտվության ժամանակահատվածի վրա:
    -  Ուշագրավ է նաև շինարարական, մոնտաժային, հավաքման, տեխնիկական սպասարկման կամ օժանդակության աշխատանքների դիմաց կատարվող վճարների` մաքսային արժեքում ներառման հարցը:
    Տվյալ դեպքում ևս միջազգային ոլորտում առկա է փոքր-ինչ տարբերվող մոտեցում: Մասնավորապես` նախատեսված է դիտարկվող աշխատանքների համար վճարվող գումարների ներառման հնարավորություն, այն դեպքում, եթե դրանք առանձնացված չեն ապրանքի գնից` ի տարբերություն ՀՀ ընթացակարգերի, որոնցով, ինչպես նշվեց, ծախսերի ներառումը կախվածության մեջ է ոչ թե գնից, այլ
    ապրանքների համար վճարվելիք գումարներից: Այսինքն` արտերկրում նման դեպքերում ապրանքների համար վճարվելիք գումարներում վերը նշված ծախսերի առկայությունը դեռևս հիմք չէ մաքսային արժեքում դրա ներառման համար:
    - Հաջորդ խնդիրը վերաբերում է մաքսային արժեքում տարաների արժեքի ներառմանը: Այսպես` միջազգային փորձը փաստում է, որ տարայի արժեքը մաքսային արժեքում ներառվում է ոչ բոլոր դեպքերում:
    Մասնավորապես` եթե տարան ներմուծվող ապրանքների հետ դիտարկվում է որպես մեկ ապրանք, ապա դրա արժեքը ներառվում է մաքսային արժեքում: Այս կապակցությամբ, կարծում ենք, նպատակահարմար է կատարել համապատասխան փոփոխություններ, որոնց արդյունքում հնարավոր կլինի բազմակի օգտագործման տարաների արժեքը մասնակիորեն ներառել մաքսային արժեքում այն դեպքում, եթե դրանք ենթակա են վերաարտահանման: Այս պարագայում բազմակի օգտագործման տարայի արժեքն ապրանքների մաքսային արժեքում պետք է ներառվի տվյալ գործարքում դրա օգտագործման արժեքին համամասնորեն` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ բազմակի օգտագործման տարաներն այդ գործարքի շրջանակներում ամբողջությամբ չեն փոխանցում իրենց արժեքը մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների արժեքին: Այս ընթացակարգի կիրառմամբ ակնկալվում է մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքի նվազեցում, որն էլ կհանգեցնի մաքսային վճարների առանձին տեսակներից պետական բյուջե գանձվող գումարների ծավալների նվազեցմանը:
    Այսպիսով` մաքսային արժեքի որոշման և հաշվարկման ընթացակարգերն ունեն էական վերանայման կարիք: Ըստ էության, գործող ընթացակարգերը մի շարք դեպքերում հանգեցնում են մաքսային արժեքի ուռճացման, ինչն էլ իր հերթին կարող է բացասաբար անդրադառնալ բիզնես միջավայրի վրա: Առաջարկվող փոփոխությունների կիրարկումը թույլ կտա մի կողմից` նշված ընթացակարգերը համապատասխանեցնել միջազգային հիմնարար սկզբունքներին, իսկ մյուս կողմից` տնտեսավարող սուբյեկտներին հնարավորություն չի տա խուսափելու վճարումներից և կատարելու խարդախություններ: Այդկերպ նաև կդյուրացվի մաքսային ձևակերպումների գործընթացը:
    Անկախ այն հանգամանքից` այս կամ այն երկիրը ԱՀԿ անդամ է, թե ոչ, մաքսային արժեքի որոշման տեսանկյունից անհրաժեշտ է հաշվի առնել առանձին երկրների տնտեսությունների մի շարք առանձնահատկություններ:
    Այս առումով, ՀՀ-ում առկա են մի շարք հիմնախնդիրներ, որոնք պետք է հաշվի առնվեն մաքսային արժեքի որոշման ժամանակ: Օրինակ` ՀՀ-ն ունի փակ սահմաններ երկու հարևան պետությունների հետ: Այս դեպքում բավական անբարենպաստ վիճակում են գտնվում արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողները, և, գործարարության տեսանկյունից, ներմուծվող ապրանքների տրանսպորտային կամ ապահովագրական ծախսերը` որպես մաքսային արժեքում ներառվող ծախսեր, բավականաչափ թանկացնում են ապրանքի ինքնարժեքը` մեծացնելով մաքսային արժեքը կամ հարկման բազան, այսինքն` այն հաշվարկային մեծությունը, որից կախված է մաքսային վճարների մեծությունը: Մեր կարծիքով` հաշվի առնելով նշվածը, ավելի նպատակահարմար է ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը, որի դեպքում տրանսպորտային և ապահովագրական ծախսերը չեն ներառվի մաքսային որպես լրացուցիչ ծախս, ինչի շնորհիվ ապրանքների գները շուկայում կլինեն անհամեմատ ավելի ցածր, որն էլ էապես կբարելավի արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողների վիճակը` նկատի ունենալով ՀՀ աշխարհագրական դիրքը, ներկա պայմանները և առկա ռիսկերը:
    Հենվելով միջազգային ճանաչում ունեցող և միջազգային միասնացմամբ պայմանավորված երկրների մեծ մասում գործող վերոշարադրյալ դրույթների և կանոնների վրա` առաջարկում ենք որոշակի բարեփոխումներ ՀՀ–ում ևս, մասնավորապես` մաքսային արժեքն ընդունել ոչ թե որպես ֆիսկալ միջոց,
    այլ, ԱՀԿ կանոնների համաձայն, որպես միջազգային առևտրի զարգացմանը նպաստող գործոն, մաքսային արժեքի հաշվարկումը կատարել հիմնականում առաջին` գործարքի գնի մեթոդով (եզակի բացառություններով), աստիճանաբար ԱԱՀ-ն հանել մաքսային եկամուտների մասնաբաժնից` հասնելով
    նրան, որ ԱԱՀ-ն գանձվի զուտ հարկային մարմինների կողմից` շուկայական գներից, ինչպես նաև խստացնել պատասխանատվությունը մաքսային ծառայողի կողմից ոչ հավաստի մաքսային արժեքի հաշվման և պաշտոնական դիրքի չարաշահումների հետ կապված:
    Ամբողջացնելով մեր կատարած ուսումնասիրությունների և վերլուծությունների արդյունքները` կարող ենք կատարել հետևյալ եզրահանգումները`
    1. Մաքսային արժեքից կախված` փոխվում են բնակչության բարեկեցության, ձեռնարկատիրական գործունեության, օտարերկրյա ներդրումների, արտաքին տնտեսական գործունեության ցուցանիշները, որոնք էլ որպես հիմք են ծառայում տնտեսության հետագա զարգացման համար:
    2. Մաքսային արժեքում ներառված ծախսերը ոչ բոլոր դեպքերում պետք է մասնակցեն մաքսային արժեքի ձևավորմանը և դառնան մաքսային արժեքի մաս:
    3. ՀՀ-ում կիրառել Բրյուսելի կոնվենցիայով սահմանված մաքսային արժեքը:
    4. Աստիճանաբար դադարեցնել ՀՀ մաքսային սահմանին ԱԱՀ գանձումը ներմուծվող ապրանքներից:
    5. ՀՀ-ում դեռևս զգալի է վարչարարական միջամտությունը մաքսային արժեքի հայտարարագրման ժամանակ: